1. Dấu hiệu từ nhịp thở: Bé thường xuyên thở nhanh, thở gấp
Một trong những thước đo chính xác nhất về sức khỏe đường hô hấp chính là nhịp thở. Có những bé chỉ cần chạy nhảy nhẹ một chút, cười đùa hơi quá trớn là đã thở hổn hển, lồng ngực phập phồng và mất rất nhiều thời gian mới trở lại trạng thái bình thường. Đây là dấu hiệu cho thấy phổi của bé đang phải làm việc quá tải để cung cấp đủ oxy.
Để biết phổi con có thực sự ổn hay không, mẹ hãy thử đếm nhịp thở của con khi bé đang nằm yên hoặc đang ngủ sâu (không tính lúc bé đang sốt hoặc quấy khóc). Mẹ đặt tay lên bụng bé và đếm số lần bụng phập phồng trong đúng 1 phút:
-
Trẻ dưới 2 tháng: Nhịp thở trên 60 lần/phút là nhanh.
-
Trẻ từ 2 tháng – 1 tuổi: Nhịp thở trên 50 lần/phút là nhanh.
-
Trẻ từ 1 – 5 tuổi: Nhịp thở trên 40 lần/phút là nhanh.
-
Trẻ trên 5 tuổi: Nhịp thở trên 30 lần/phút là nhanh.
Nếu nhịp thở của bé thường xuyên cao hơn các mốc này ngay cả khi nghỉ ngơi, đó là "tín hiệu đỏ" cho thấy hệ hô hấp của con đang gặp vấn đề, có thể là tình trạng viêm nhiễm mãn tính hoặc sức chứa của phổi bị hạn chế.
2. Tiếng ho về đêm – "Tiếng chuông" cảnh báo từ phổi
Nhiều mẹ thường tặc lưỡi cho qua khi thấy con ho húng hắng vài tiếng lúc đi ngủ. Thế nhưng, ho về đêm là một dấu hiệu rất đặc trưng. Khi nằm xuống, các dịch nhầy từ mũi họng dễ dàng chảy ngược xuống đường hô hấp dưới. Nếu phổi của bé khỏe, cơ chế làm sạch tự nhiên sẽ xử lý tốt các dịch này.
Ngược lại, nếu phổi yếu hoặc khả năng làm sạch đường thở kém, dịch nhầy sẽ ứ đọng lại gây kích ứng, khiến bé ho liên tục, ho khan hoặc ho có đờm ngay khi vừa đặt lưng xuống. Tình trạng này đặc biệt hay gặp ở những bé sống trong môi trường có khói thuốc lá, bụi mịn hoặc có tiền sử viêm phế quản kéo dài. Cơn ho không chỉ làm con mệt mỏi mà còn khiến giấc ngủ bị gián đoạn, ảnh hưởng trực tiếp đến sự phát triển chiều cao và trí não của bé.
3. Cứ viêm mũi là rất nhanh “xuống phổi”
Đây là nỗi ám ảnh của rất nhiều mẹ bỉm sữa. Có những em bé "đề kháng phổi" tốt, dù có sổ mũi cả tuần cũng chỉ dừng lại ở viêm đường hô hấp trên. Nhưng với những bé có phổi yếu, "khoảng cách" từ mũi xuống phổi dường như rất ngắn.
Mới hôm trước bé chỉ nghẹt mũi nhẹ, hắt hơi vài cái, nhưng chỉ sang đến hôm sau đã thấy con thở khò khè, lồng ngực rút lõm và được chẩn đoán là viêm phế quản hoặc viêm phổi. Nếu tình trạng này lặp đi lặp lại nhiều lần (cứ viêm mũi là xuống phổi), mẹ cần hiểu rằng hệ thống phòng thủ tại đường hô hấp dưới của con đang rất mỏng manh. Phổi của bé dễ dàng bị các tác nhân bên ngoài tấn công và gây tổn thương nhanh hơn so với bạn bè cùng lứa.
4. Cơn ho kéo dài dai dẳng trên 2 tuần
Thông thường, một đợt ho do virus cảm lạnh thông thường sẽ đạt đỉnh và giảm dần rồi biến mất hoàn toàn trong khoảng 7-10 ngày. Tuy nhiên, nếu bé ho kéo dài sang tuần thứ 3, thậm chí cả tháng trời mà không dứt, mẹ tuyệt đối không nên chủ quan.
Việc ho dai dẳng là biểu hiện của tình trạng viêm đường thở chưa được giải quyết triệt để. Nguyên nhân có thể do cơ địa bé dễ dị ứng, hoặc do sức khỏe phổi của con đang ở mức thấp, khiến quá trình hồi phục diễn ra chậm chạp. Phổi không đủ sức để "đẩy" hoàn toàn tác nhân gây bệnh ra ngoài, tạo thành một vòng lặp viêm nhiễm luẩn quẩn.
5. Lệ thuộc vào thuốc trong mỗi đợt ốm
Hãy quan sát cách con vượt qua những đợt ốm. Với những bé có hệ hô hấp khỏe mạnh, nhiều đợt viêm nhiễm nhẹ do virus có thể tự khỏi sau vài ngày nghỉ ngơi, uống đủ nước và vệ sinh mũi họng sạch sẽ mà không cần dùng đến thuốc đặc trị.
Ngược lại, nếu lần nào con chớm ho, hắt hơi mà mẹ cũng phải dùng đến các loại thuốc như kháng viêm (corticoid), thuốc giãn phế quản hay phải can thiệp khí dung thì tình trạng mới cải thiện, thì đây là minh chứng rõ nhất cho thấy phổi của bé đang gặp vấn đề. Việc phải dùng thuốc hỗ trợ thường xuyên cho thấy phổi không tự cân bằng và chiến đấu được với tác nhân gây bệnh, lâu dần sẽ làm giảm khả năng tự bảo vệ tự nhiên của hệ hô hấp.
Mẹ nên làm gì để bảo vệ "lá chắn" của con?
Khi nhận thấy bé có những dấu hiệu trên, mẹ đừng đợi đến khi con bị viêm phổi nặng phải nhập viện mới lo lắng. Hãy chủ động bảo vệ phổi cho bé ngay từ bây giờ bằng những hành động thiết thực:
-
Giữ môi trường sống sạch sẽ: Tuyệt đối không để bé tiếp xúc với khói thuốc lá. Sử dụng máy lọc không khí nếu sống ở nơi nhiều bụi bẩn.
-
Vệ sinh mũi họng đúng cách: "Mũi sạch thì phổi mới thông". Việc làm sạch dịch nhầy ở mũi giúp ngăn chặn vi khuẩn tràn xuống phổi.
-
Tăng cường đề kháng hô hấp: Mẹ có thể tham khảo ý kiến bác sĩ về việc bổ sung các loại vi chất giúp tăng cường miễn dịch đường hô hấp, sử dụng lợi khuẩn vùng họng để tạo hàng rào bảo vệ tự nhiên.
-
Vận động hợp lý: Khuyến khích bé chơi các trò chơi vận động vừa sức để tăng cường dung tích phổi và sự dẻo dai của hệ hô hấp.
Lời kết:
Lá phổi khỏe mạnh là nền tảng để con có một cơ thể bền bỉ và sức lớn vượt trội. Thay vì chỉ lo con ăn gì để tăng cân, mẹ hãy dành thời gian để lắng nghe nhịp thở và tiếng ho của con mỗi ngày. Sự tinh ý và thấu hiểu của mẹ chính là "liều thuốc" dự phòng quý giá nhất giúp con có một hệ hô hấp vững vàng trước mọi sóng gió thời tiết.